ବହୁରୂପୀ

ରବି ପଟ୍ଟନାୟକ

ରବି ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଗଳ୍ପ ସଂକଳନ ‘ବହୁରୂପୀ’ ପୁସ୍ତକଟି କେବଳ କଳ୍ପନାପ୍ରସୂତ ଗପର ସମାହାର ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମଣିଷ ମନର ଗହନ ପ୍ରଦେଶରେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ମୁଖାଗୁଡ଼ିକର ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଶ୍ଳେଷଣ ।

ପରିଚୟ (Introduction)

ପୁସ୍ତକଟି ଚଉଦଟି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀ ଗଳ୍ପକୁ ନେଇ ଗଠିତ । ଲେଖକ ନିଜେ ସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ପୁସ୍ତକରେ ଥିବା ଚଉଦଟିଯାକ ଚରିତ୍ର ଯଦିଓ କାଳ୍ପନିକ, ମାତ୍ର ସେହି ସବୁ ଚରିତ୍ର ଭିତରେ ଲେଖକ ନିଜକୁ ହିଁ ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି । ଏହା ହେଉଛି ଜଣେ ‘ବହୁରୂପୀ’ର କାହାଣୀ, ଯିଏ ଗୋଟିଏ ଜୀବନ ଭିତରେ ଅନେକ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବାର ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଅନୁଭୂତି ପାଇଛନ୍ତି ।

ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ (Setting and Context)

ଏହି ପୁସ୍ତକର ଗଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପକ ଏବଂ ବିବିଧତାପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏଥିରେ ଭୌଗୋଳିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ସାମାଜିକ, ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ବୌଦ୍ଧିକ ବାତାବରଣକୁ ଅତି ନିଖୁଣ ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି ।

ଗଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ମେଘାଳୟର ଶିଲଂ ପିକ୍‌ରୁ, ଯେଉଁଠି ବର୍ଷଣମୁଖର ମେଘମାଳା ପାଇନ୍ ବଣର ଶୀର୍ଷ ଦେଶରେ ଶୁଭ୍ର ଉତ୍ତରୀୟ ପରି ସଞ୍ଚରିଯାଉଛି । ପାଇନ୍ ଓ ଦେବଦାରୁ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ କୁଳୁକୁଳୁ ନାଦରେ ବହିଯାଉଥିବା ଗିରିତଟିନୀ ଏକ ରୂପକଥାର ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଅନ୍ୟପଟେ, ଓଡ଼ିଶାର ପୁରାତନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶାସନରେ ବୈଶାଖ ମାସର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଖରା, ତାତିଲା ପବନ ଏବଂ ଶୁଷ୍କ ପୋଖରୀର ବାସ୍ତବିକ ଚିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଗଞ୍ଜାମର ତିନିହଜାର ଫୁଟ ଉଚ୍ଚର ମାଳଭୂମି ଏବଂ ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ପାହାଡ଼ର ଗଭୀର ନିଶୂନ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରମୁଖ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ।

ପୁସ୍ତକଟି ସତୁରି ଦଶକର ଭାରତୀୟ ସମାଜର ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରତିଫଳନ । ସେ ସମୟର ସରକାରୀ ଦପ୍ତରରେ ଥିବା ଭ୍ରଷ୍ଟାଚାର, ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ପରିବାରର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସହିତ ସଂଘର୍ଷ, ବେକାରୀ ସମସ୍ୟା ଏବଂ ଚାକିରି ପାଇଁ ନୈତିକତାର ବଳିଦାନ ଏହି ପୁସ୍ତକର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ । ସମାଜର ଦୁର୍ନୀତିକୁ ଏକ ନର୍ଦ୍ଦମା ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ମନ୍ତ୍ରୀଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କିରାଣୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ସେହି ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଭିତରେ ବେଶ୍ ଖୁସିରେ ଅଛନ୍ତି । ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ବିପ୍ଳବର ମାନସିକତା ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ବିପ୍ଳବୀଙ୍କ ସଂଘର୍ଷ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ଜୀବନ୍ତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ।

ଆଧୁନିକ ମଣିଷର ବୌଦ୍ଧିକ ଅହଂକାର ଏବଂ ସମାଜରେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ସେ ପିନ୍ଧୁଥିବା ଅସଂଖ୍ୟ ମୁଖାକୁ ଲେଖକ ଅତି ଗଭୀର ଭାବରେ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଛନ୍ତି । ପୁସ୍ତକଟି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ଥିତି ଏବଂ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସଂଘର୍ଷକୁ ଏକ ନୂତନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ପ୍ରଦାନ କରେ ।

ବିଷୟବସ୍ତୁ (Story or Main Content)

ରବି ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ‘ବହୁରୂପୀ’ ଗଳ୍ପ ସଂକଳନ ମଣିଷ ମନର ଜଟିଳତା, ସମାଜର ଦୁର୍ନୀତି ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିର ଅସ୍ତିତ୍ୱର ସଂଘର୍ଷକୁ ନେଇ ଗଢ଼ା ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ । ଏହି ପୁସ୍ତକରେ ଥିବା ଚଉଦଟି ଗଳ୍ପ ମଣିଷର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଖୁଣ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ । ଲେଖକ ନିଜେ ସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ଚଉଦଟି ଚରିତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସେ ନିଜକୁ ହିଁ ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ।

‘ପ୍ରିନ୍ସ ଚାର୍ମିଙ୍ଗ୍‌’

ସଂକଳନର ପ୍ରଥମ ଗଳ୍ପ ହେଉଛି ‘ପ୍ରିନ୍ସ ଚାର୍ମିଙ୍ଗ୍‌’ । ଏହି କାହାଣୀଟି ଶିଲଂର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ସେଠାକାର ପାଇନ୍ ବଣର ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ରଚିତ । ଗଳ୍ପର ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ଭାରତୀୟ ଷ୍ଟେଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କର ଜଣେ ପ୍ରୋବେସନାରୀ ଅଫିସର ଭାବେ ଶିଲଂରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ସେଠାରେ ଏକ ଚେକ୍ ଦସ୍ତଖତକୁ ନେଇ ପରିଚୟ ଏଲିଜାବେଥ୍‌ ଖାର୍‌ମାଲଙ୍ଗ ନାମ୍ନୀ ଜଣେ ଆଧୁନିକ ଖାସି ଯୁବତୀଙ୍କ ସହ ହୁଏ ।

ଏଲିଜାବେଥ୍‌ ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦରୀ, ସ୍ପଷ୍ଟବାଦୀ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱାଧୀନମନା । ସେ ଲେଖକଙ୍କୁ ନିଜ କାର୍‌ରେ ବସାଇ ଶିଲଂର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନ ବୁଲାଇବା ସହ ଏକ ବାର୍‌ ହାଉସକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି । ଲେଖକ କଠିନ ନୈତିକତାରେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିବାରୁ ସେଠାକାର ପରିବେଶରେ ନିଜକୁ ଅସହଜ ମନେ କରନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦୁଇଜଣ ସ୍ଥାନୀୟ ଯୁବକ ଲେଖକଙ୍କୁ ଅପମାନିତ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏଲିଜାବେଥ୍‌ ନିଜର ସାହସିକତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ନିଜ ହାଇହିଲ୍ ଜୋତାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ତଳେ ପକାଇ ଦିଅନ୍ତି । ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଖାସି ସମାଜର ନାରୀମାନେ କିପରି ସ୍ୱାଧୀନ ଏବଂ ସମ୍ପତ୍ତିର ଅଧିକାରିଣୀ, ତାହା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ।

କାହାଣୀର ଶେଷ ଭାଗରେ, ପାଇନ୍ ବଣର ଏକ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଏଲିଜାବେଥ୍‌ ନିଜ ମନର ଗଭୀର ବେଦନା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ଆଧୁନିକ ସଭ୍ୟତା ଓ ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମ ତାଙ୍କର ଆଦିମ ସତ୍ତା ଓ ପରିଚୟକୁ ସୀମିତ କରିଦେଇଛି । ସେ ସମସ୍ତ ସାମାଜିକ ନୀତି ନିୟମକୁ ଭାଙ୍ଗି ପ୍ରକୃତି ସହ ଏକାକାର ହେବାକୁ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇଉଠନ୍ତି ଏବଂ ଲେଖକଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଭୀରୁତା ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ କୁହନ୍ତି । ଏଲିଜାବେଥ୍‌ ଲେଖକଙ୍କୁ ‘ପ୍ରିନ୍ସ ଚାର୍ମିଙ୍ଗ୍‌’ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେହିଦିନଠାରୁ କେବେହେଲେ ମଦ ସ୍ପର୍ଶ ନ କରିବାକୁ ସଂକଳ୍ପ ନିଅନ୍ତି ।

‘ଅଜ୍ଞାତ ନାୟକ’

ସଂକଳନର ଏକ ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀ ଗଳ୍ପ ହେଉଛି ‘ଅଜ୍ଞାତ ନାୟକ’ । କାହାଣୀଟି ଗଞ୍ଜାମ ମାଳଭୂମି ଓ ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ପର୍ବତର ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ଏକ ଶୀତୁଆ ରାତିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଗଳ୍ପର ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ଟୁକୁନା ନିଜ ତମ୍ୱୁରେ ବସିଥିବା ସମୟରେ ହଠାତ୍‌ ଦୁଇଜଣ ସଶସ୍ତ୍ର ବ୍ୟକ୍ତି ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ହେଉଛନ୍ତି ତାଙ୍କ ପିଲାଦିନର ପରିଚିତ ଲାଲୁ ପଟ୍ଟନାୟକ ବା ଲାଲୁଭାଇ ।

ଲାଲୁଭାଇ ଦିନେ ଜଣେ ଆଦର୍ଶବାଦୀ ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ କର୍ମୀ, ସତ୍ୟାଗ୍ରହୀ ଓ ରାମଧୁନ ଗାୟକ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ପରିସ୍ଥିତି ଚକ୍ରରେ ଜଣେ ‘ଅଣ୍ଡରଗ୍ରାଉଣ୍ଡ’ ବିପ୍ଳବୀ ବା ସରକାରଙ୍କ ଆଖିରେ ଜଣେ ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟାକାରୀ । ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଦଶ ହଜାର ଟଙ୍କାର ପୁରସ୍କାର ଥିବାବେଳେ ସେ ପୋଲିସ କବଳରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ବଣଜଙ୍ଗଲରେ ଘୂରି ବୁଲୁଛନ୍ତି-। ଶୋଷଣ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିବା ପାଇଁ ସେ ଅହିଂସା ପରିବର୍ତ୍ତେ ସାମୂହିକ ହିଂସାର ପଥ ବାଛି ନେଇଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ମତରେ, ଏକ ବୃହତ୍ତର ଆଦର୍ଶ ପାଇଁ ପ୍ରାଣବଳୀ ବା ହତ୍ୟା କରିବା ପ୍ରକୃତରେ ହିଂସା ନୁହେଁ, ବରଂ ସମାଜର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏକ ତ୍ୱରିତ ପନ୍ଥା-।

କାହାଣୀର ଶେଷ ଭାଗରେ, ପୋଲିସ ଗୁଳିରେ ଗୁରୁତର ଆହତ ଲାଲୁଭାଇ ନିଜର ଶେଷ ସମୟରେ ଟୁକୁନାକୁ ଡକାଇ ପଠାନ୍ତି । ସେ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ମୃତଦେହ ଯେମିତି ପୋଲିସ ହାତରେ ନ ପଡ଼େ । ଟୁକୁନା ଓ ଚକ୍ରା ଶଉରା ମିଶି ରାତିର ଅନ୍ଧକାରରେ ଲାଲୁଭାଇଙ୍କୁ ଶେଷ ବିଦାୟ ଜଣାଇ ମୁଖାଗ୍ନି ଦିଅନ୍ତି । ପରଦିନ ସକାଳେ ପୋଲିସ ଜଣେ ‘ଡକାଏତ’ ସମ୍ୱନ୍ଧରେ ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ ଟୁକୁନା ନିଜର ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ମାନ ରକ୍ଷା କରି କିଛି ଜାଣିନାହାନ୍ତି ବୋଲି ମିଛ କୁହନ୍ତି । ଲାଲୁଭାଇ ଜଣେ ‘ଅଜ୍ଞାତ ନାୟକ’ ଭାବେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ସାର୍ଥକ କରି ବିଦାୟ ନିଅନ୍ତି । ଲେଖକ ଆଜିର ଯୁବପିଢ଼ିର କ୍ଲୀବତ୍ୱ ଓ ଦାସତ୍ୱ ମନୋଭାବକୁ ଦେଖି ଲାଲୁଭାଇ କହିଥିବା ସେହି ‘ବିପ୍ଳବର ଅଗ୍ନି’ କେଉଁଠି ହଜିଗଲା ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି ।

‘ଅଣସର’

ସଂକଳନର ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରୂପକ ଗଳ୍ପ ହେଉଛି ‘ଅଣସର’ । ଏହି ଗଳ୍ପଟି ସମାଜର ବ୍ୟାପ୍ତ ଦୁର୍ନୀତି ଏବଂ ନୈତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ଅଧଃପତନକୁ ଏକ ନିଆରା ଢଙ୍ଗରେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛି । ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଠାକୁର ଅଣସର ସମୟରେ ଗମ୍ଭୀରି ଘର ଭିତରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇ ରହନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଲେଖକ ସମାଜର ବିବେକ ଶୂନ୍ୟତା ଭାବରେ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ‘ନ୍ୟାୟର ଦେବତା’ ଅଣସରରେ ରହନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସମାଜରେ ପାପ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଅଶାନ୍ତି ବଢ଼ିଚାଲେ ବୋଲି ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ।

ଗଳ୍ପର ବିଭିନ୍ନ ଦୃଶ୍ୟରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯେ, ଶାସନ ଓ ପ୍ରଶାସନର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ତରରେ ଭ୍ରଷ୍ଟାଚାର ଚାଲିଛି । ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚିଫ୍ ଇଞ୍ଜିନିୟର, ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଏବଂ ସଚିବମାନେ କେବଳ ଲାଞ୍ଚ ଓ ମଉଜ-ମଜଲିସରେ ବ୍ୟସ୍ତ । ସେମାନେ କଣ୍ଟ୍ରାକ୍ଟର ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସେବା ବଦଳରେ କେବଳ ନିଜର ସ୍ୱାର୍ଥ ସାଧନ କରୁଛନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ପୂଜାବିଧି ବା ନୈତିକତାର ପ୍ରଶ୍ନ ଆସେ, ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି ଯେ “ଠାକୁର ଏବେ ଅଣସରରେ”, ଅର୍ଥାତ୍ ବର୍ତ୍ତମାନ କୌଣସି ନୀତି-ନିୟମ ମାନିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ ।

ଗଳ୍ପରେ ସମଗ୍ର ସମାଜକୁ ଏକ ବିରାଟ ନର୍ଦ୍ଦମା ଭାବେ କଳ୍ପନା କରାଯାଇଛି । ସେହି ପୂତିଗନ୍ଧମୟ କାଦୁଅ ଭିତରେ ସମାଜର ସବୁ ସ୍ତରର ଲୋକ—ମନ୍ତ୍ରୀ, ଅଫିସର, ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ସାଧାରଣ ଜନତା—ପରସ୍ପରକୁ କୁଣ୍ଢାଇ ମଦ୍ୟପାନ କରି ନାଚୁଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାପ-ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ନ୍ୟାୟ-ଅନ୍ୟାୟର କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ, କେବଳ ଟଙ୍କା ହିଁ ସର୍ବସ୍ୱ । ଗଳ୍ପର ଶେଷରେ ଏକ ଅନ୍ଧକାର ରୁଦ୍ଧ କୋଠରି ଭିତରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଆଲୋକ ପାଇଁ ଛଟପଟ ହେଉଥିବାର ଚିତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି । ଏହା ସମାଜର ବନ୍ଦୀ ମାନବିକତାକୁ ସୂଚାଏ । ଏହି ଦୀର୍ଘ ଅଣସରର ଶେଷ କେଉଁଠି, ତାହା ଏକ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ହୋଇ ରହିଛି ।

‘ସାକ୍ଷାତ୍‌କାର’

ସଂକଳନର ‘ସାକ୍ଷାତ୍‌କାର’ ଗଳ୍ପଟି ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସମାଜରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଦୁର୍ନୀତି, ଶଠତା ଏବଂ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ଶ୍ରେଣୀର ମୂଲ୍ୟବୋଧର ସଂକଟକୁ ଚିତ୍ରଣ କରିଛି । ଗଳ୍ପର ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ପ୍ରଶାନ୍ତ ଜଣେ ମେଧାବୀ ଯୁବକ, ଯିଏ ଇତିହାସରେ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀରେ ଏମ୍.ଏ. ପାଶ୍ କରି ଏକ ଘରୋଇ ସ୍କୁଲରେ ଶିକ୍ଷକତା କରୁଛନ୍ତି । ଚାକିରି ପାଇଁ ସେ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇଥର ସାକ୍ଷାତ୍‌କାର ଦେଇ ବିଫଳ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କ ମା’ ଜଣେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସମ୍ପର୍କୀୟ ‘ମାମୁ’ଙ୍କ ସୁପାରିସ ପଠାନ୍ତି ।

ସ୍ଵାଭିମାନୀ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ପନ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପରିବାରର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥା ଓ ମା’ଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ଆଗରେ ହାର ମାନନ୍ତି । ସେ ନିଜ ପକେଟରେ ସୁପାରିସ ପତ୍ରଟିକୁ ଏକ ‘ଚିଠିବୋମା’ ପରି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଯାହା ଯେକୌଣସି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କର ନୈତିକତାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରେ ।

ସାକ୍ଷାତ୍‌କାର ଦିନ ସେଠାକାର ଗୁଳୁଗୁଳି ଓ ଶ୍ୱାସରୁଦ୍ଧକାରୀ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଭିତରେ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ, ଏହା କେବଳ ଏକ ପ୍ରହସନ ବା ‘ଫାର୍ସ’ । ସେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ଯେ ଯୋଗ୍ୟତା ଅପେକ୍ଷା ‘ସୁପାରିସ’ ହିଁ ଚାକିରି ପାଇବାର ଅସଲ ଚାବିକାଠି । ସେ ଚାକିରି ପାଇବା ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ମନ ଭିତରେ ଜିତିବାର ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ବରଂ ନିଜତ୍ୱକୁ ବଳିଦେଇଥିବାର ଗ୍ଲାନିରେ ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିପଡ଼େ । ଗଳ୍ପର ଶେଷରେ ସେ ଉନ୍ମାଦଙ୍କ ପରି ଠୋ ଠୋ ହୋଇ ହସନ୍ତି। ଏହା ସମଗ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ନିଜର ଅସହାୟତା ପ୍ରତି ଏକ ତୀବ୍ର ବ୍ୟଙ୍ଗ । ଏହି ଗଳ୍ପଟି ଦର୍ଶାଏ ଯେ, ଆଜିର ସମାଜରେ ଆଦର୍ଶ ଓ ସତ୍ୟତା ପଚିସଢ଼ି ଯାଉଛି ଏବଂ ମଣିଷ ନିଜର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯାଇ ଏକ ‘ବିଦୂଷକ’ରେ ପରିଣତ ହେଉଛି ।

‘ଅଭିନେତା’

ଗଳ୍ପ ସଂକଳନର ଅନ୍ୟତମ ଗଳ୍ପ ‘ଅଭିନେତା’ରେ ମଣିଷର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ପରିଚୟ ଏବଂ ଜୀବନର ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ତାର ବିଭିନ୍ନ ଭୂମିକାକୁ ନେଇ ଗଭୀର ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ୱିକ ବିଶ୍ଳେଷଣ ରହିଛି ।

ଗଳ୍ପର ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଅଭିନେତା ବିଜୟକୁମାର, ପ୍ରକୃତ ନାମ ଶଶୀଭୂଷଣ ଦାସ । ସେ ନିଜ ଅଭିନୟ ଜୀବନରେ ରାମ, କୃଷ୍ଣ, ଶିବାଜୀ ଏବଂ ଶହୀଦ ଲାଲ ସିଂ ପରି ଅନେକ ସ୍ମରଣୀୟ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରି ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ଦର୍ଶକମାନେ ପରଦା ଉପରେ କେବଳ ସେହି କାଳ୍ପନିକ ଚରିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବିଜୟକୁମାର ବା ଶଶୀଭୂଷଣଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ସତ୍ତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଆନ୍ତି । କାନ୍ଥରେ ଟଙ୍ଗା ହୋଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଫଟୋଗୁଡ଼ିକ ଭିତରେ ସେ ନିଜର ଅସଲ ପରିଚୟ ଖୋଜି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ । ନିଜର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନର ଆଲବମ୍ ଦେଖିବା ସମୟରେ ସେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ସାଂସାରିକ ଜୀବନରେ ସେ ଜଣେ ପୁତ୍ର, ପ୍ରେମିକ, ସ୍ୱାମୀ ଓ ପିତା ଭାବେ ଅନେକ ଅଭିନୟ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପରଦାର ‘ବିଜୟକୁମାର’ ଯେତିକି ଅଳୀକ କଳ୍ପନା, ସଂସାରର ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ‘ଶଶୀଭୂଷଣ’ଙ୍କ ଭୂମିକା ମଧ୍ୟ ସେତିକି ସାମୟିକ ଓ କ୍ଷଣସ୍ଥାୟୀ । ମହାକାଳର ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଏହି ଉଭୟ ଅଭିନୟ ଭିତରେ କୌଣସି ମୌଳିକ ପ୍ରଭେଦ ନାହିଁ । ଶଶୀଭୂଷଣ ହେଉଛନ୍ତି ‘ମୁଁ’ ବା ଅସଲ ସତ୍ତାର ଏକ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ରୂପ ମାତ୍ର ।

ଗଳ୍ପର ଶେଷରେ ଏକ ଗଭୀର ଦାର୍ଶନିକ ସତ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି । ଲେଖକ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ ପ୍ରକୃତରେ ସେହି ଅଦୃଶ୍ୟ ‘ମୁଁ’ ହିଁ ଶଶୀଭୂଷଣ ଓ ବିଜୟକୁମାର ପରି ସହସ୍ର ବେଶରେ ଅଭିନୟ କରିଯାଉଛି । ଠିକ୍ ଯେପରି ଜଣେ ନଟ ନିଜ ମାୟାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ଜୀବନର ପ୍ରତିଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଏକ ଏକ ନୂଆ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରେ । ଗଳ୍ପଟି ଦର୍ଶାଏ ଯେ ସଂସାର ଏକ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ଏବଂ ମଣିଷ ତାର ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ହିଁ ଅସଲ ରୂପ ବୋଲି ଭାବି ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଥାଏ ।

‘ବେଲାଳସେନ’

‘ବେଲାଳସେନ’ ଏହି ସଙ୍କଳନର ଏକ ଦାର୍ଶନିକ ଓ ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ଵିକ ଗଳ୍ପ । ଏହି କାହାଣୀଟି ମଣିଷର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ସାମାଜିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଅନ୍ୱେଷଣକୁ ଏକ ରୂପକ ମାଧ୍ୟମରେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛି । କଥାକାର ନିଜକୁ ଜଣେ ସମାଜଚ୍ୟୁତ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବେ ପରିଚିତ କରିଛନ୍ତି । ସେ କୌଣସି ଧର୍ମ, ସମାଜ ବା ରାଜନୈତିକ ଆଦର୍ଶର ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇ ରହିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ-।

କଥାକାରଙ୍କ ମତରେ, ସାଧାରଣ ମଣିଷ ସଭ୍ୟତା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ବାହ୍ୟାଡ଼ମ୍ୱର ଭିତରେ ନିଜ ପାଇଁ ଏକ ନିଜସ୍ଵ ବନ୍ଦୀଶାଳା ତିଆରି କରିଥାଏ । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ସମାଜରେ ପ୍ରଚଳିତ ପାପ-ପୁଣ୍ୟ, ଭଲ-ମନ୍ଦ ଏବଂ ନୈତିକତା-ଅନୈତିକତା ଭଳି ଧାରଣାଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଶାସନ କରିବାର ମାଧ୍ୟମ । ଯେତେବେଳେ ସେ ସମାଜର ଏହି ଛଳନାପୂର୍ଣ୍ଣ ରୀତିନୀତିକୁ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ସେତେବେଳେ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଭୟ କଲେ ଏବଂ ଜଣେ ଶତ୍ରୁ ବା ଗୁପ୍ତଚର ଭାବେ ଘୃଣା କଲେ ।

କାହାଣୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଏକ ଚମତ୍କାର ରୂପକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି । କଥାକାର ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ସମସ୍ତ ସାମାଜିକ ଓ ଶାରୀରିକ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସେ ଦେହଚ୍ୟୁତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି । ମହାଭାରତର ବେଲାଳସେନ ଚରିତ୍ର ପରି ସେ ଏବେ କେବଳ ଏକ ‘ମୁଣ୍ଡ’ ଭାବରେ ପୃଥିବୀର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ରହି ସମଗ୍ର ମାନବ ସମାଜକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଛନ୍ତି । ସେହି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରୁ ସେ ଦେଖିପାରୁଛନ୍ତି ଯେ, ସଂସାରର ଅଧିକାଂଶ ମଣିଷ ପ୍ରକୃତରେ ‘କବନ୍ଧ’ ପରି ବିନା ଚେତନାରେ କେବଳ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ସାମାଜିକ ନିୟମର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ ପ୍ରେତ-ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି । ଗଳ୍ପଟି ଆଧୁନିକ ମଣିଷର ଚେତନାଶୂନ୍ୟତା ଏବଂ ସାମାଜିକ ଦାସତ୍ୱ ପ୍ରତି ଏକ ତୀବ୍ର ବ୍ୟଙ୍ଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସହ ‘ସ୍ୱାଧୀନତା’ର ପ୍ରକୃତ ସଂଜ୍ଞା ଦେବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରିଛି ।

‘ବିପନ୍ନ ଅହଙ୍କାର’

‘ବିପନ୍ନ ଅହଙ୍କାର’ ଏକ ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ସାମାଜିକ ଗଳ୍ପ । ଏହା ଜଣେ ସ୍ୱାଭିମାନୀ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀର ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ଚିତ୍ରଣ କରେ । ଗଳ୍ପର କଥାକାର ଜଣେ ଗବେଷକ ଓ ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଉପରେ ପିତା ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଆଦର୍ଶବାଦର ପ୍ରଭାବ ରହିଛି । ତାଙ୍କ ପିତା ଜଣେ ସାଧାରଣ ଶିକ୍ଷକ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସାରା ଜୀବନ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସହ ସଂଗ୍ରାମ କରି କେବେହେଲେ ନିଜର ନୈତିକତା ସହ ସାଲିସ କରିନଥିଲେ । କଥାକାର ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ସେହିପରି ଏକ ପରୀକ୍ଷାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଗବେଷଣାଗାରର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭେଙ୍କଟ ସ୍ୱାମୀ ତାଙ୍କୁ ପଦୋନ୍ନତି ପାଇଁ ମିଥ୍ୟା ଓ ଚୋରା ‘ପେପର୍’ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଚାପ ପକାନ୍ତି । ଭେଙ୍କଟ ସ୍ୱାମୀ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ କଥାକାରଙ୍କ ମୌଳିକ ଗବେଷଣାରେ ତାଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ରହୁ, ଯାହାକୁ କଥାକାର ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀର ଅହଙ୍କାର ନେଇ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରନ୍ତି । ତାଙ୍କ ମତରେ, ଆଜିର ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ସମାଜ କେବଳ ସ୍ୱାର୍ଥ ଓ ପଦ-ପଦବୀ ପାଇଁ ନିଜର ଆତ୍ମସମ୍ମାନକୁ ବିକ୍ରି କରିଦେଉଛି । ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ତାଙ୍କର ବାଲ୍ୟବନ୍ଧୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକାନ୍ତ, ଯିଏ ଜଣେ ସଫଳ ବୈଜ୍ଞାନିକ, ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ‘ପଳାତକ’ ବା ଅବାସ୍ତବବାଦୀ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି । ଗଳ୍ପଟି ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସମାଜରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ବୌଦ୍ଧିକ ଭ୍ରଷ୍ଟାଚାର ପ୍ରତି ଏକ ତୀବ୍ର କୁଠାରାଘାତ । ଜ୍ଞାନ ଅପେକ୍ଷା ଚାଟୁକାରିତା ଓ ସୁପାରିସକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି । ନିଜର ନୀତିରେ ଅଟଳ ରହିବାରୁ କଥାକାରଙ୍କ ଚରିତ୍ର ପଞ୍ଜିକାକୁ ଖରାପ କରାଯାଏ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପରାଜୟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼େ । ତଥାପି, ସେ ନିଜକୁ ନିଃସ୍ୱ ମନେ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ସେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କର ଏହି ‘ବିପନ୍ନ ଅହଙ୍କାର’ ବା ଆତ୍ମପ୍ରତ୍ୟୟ ହିଁ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମ୍ପଦ । ଏହା ତାଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟା ଆଗରେ ମୁଣ୍ଡ ନଇଁବାକୁ ଦେଉନାହିଁ । ପରାଜୟ ଭିତରେ ବି ଜଣେ ସ୍ୱାଭିମାନୀ ମଣିଷର ଅଜେୟ ମନୋଭାବ ହିଁ ଗଳ୍ପର ମୂଳ ସ୍ୱର ।

‘ଚିଲ’

‘ଚିଲ’ ଏକ ଗଭୀର ଦାର୍ଶନିକ ଓ ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଗଳ୍ପ । ଏହି କାହାଣୀଟି ଜଣେ ପକ୍ଷାଘାତ ଆକ୍ରାନ୍ତ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମନର ସଂଘର୍ଷ ଓ ଜୀବନ-ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଚିତ୍ରଣ କରିଛି । କଥାକାର ନିଜ ଅଗଣାରେ ଏକ ଦଉଡ଼ିଆ ଖଟରେ ଶୋଇ ଆକାଶରେ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଏକ ଚିଲକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରନ୍ତି । ଚିଲଟିର ଉଡ଼ାଣ ତାଙ୍କୁ ଜୀବନର ଗତିଶୀଳତା ଓ ସ୍ୱାଧୀନତାର ସ୍ମୃତି ପ୍ରଦାନ କରେ । କଥାକାରଙ୍କ ଶରୀରର ଅଣ୍ଟା ତଳକୁ ଅଚଳ ହୋଇଯାଇଥିବାରୁ ସେ ନିଜକୁ ଗୌତମଙ୍କ ଅଭିଶାପରେ ପଥର ପାଲଟିଥିବା ଅହଲ୍ୟା ସହିତ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି । ସେ ଏକ ‘ଜୀବନ୍ତ ପାଷାଣ’ ପରି ପଡ଼ିରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ବଞ୍ଚିବାର କାମନା ଓ ଆକାଙ୍‍କ୍ଷା ଅତୁଟ ରହିଛି । ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ରମା ଏବଂ ସହାୟକ ମାଧିଆ ଗଉଡ଼ ତାଙ୍କର ସେବା କରିବାରେ ନିୟୋଜିତ ରହିଛନ୍ତି । କବିରାଜୀ ଚିକିତ୍ସାର କଟୁ ଔଷଧ ଓ ତୈଳ ମର୍ଦ୍ଦନର ତୀବ୍ର ଗନ୍ଧ ଭିତରେ ବି ସେ ବଞ୍ଚିବାର ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବାସ୍ନା ଖୋଜି ପାଆନ୍ତି । ଲେଖକ ଏଠାରେ ଏକ ଗଭୀର ସତ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ଯେ ସଂଗ୍ରାମ ହିଁ ଜୀବନ । ସେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ଯଦି ସମାଜରୁ ସବୁ ପାପ, ଦ୍ୱେଷ ଓ ସଂଘର୍ଷ ଦୂର ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ବିଶୁଦ୍ଧ ବା ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଆନ୍ତି, ତେବେ ଜୀବନ ତାର ବୈଚିତ୍ର୍ୟ ହରାଇ ଏକ ଶ୍ମଶାନ ପରି ନିସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇଯିବ । ବଞ୍ଚିବାଟା ହିଁ ମଣିଷର ଏକମାତ୍ର ଅଭିପ୍ରାୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାସ । ଗଳ୍ପର ଶେଷ ଭାଗରେ ଏକ ରୂପକାତ୍ମକ ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି । କଥାକାର ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖନ୍ତି ଯେଉଁଥିରେ ସେହି ଚିଲଟି ଧୀରେ ଧୀରେ ନୀଳ ଆକାଶର ଅତି ଉଚ୍ଚକୁ ଉଡ଼ି ଯାଉଛି ଏବଂ ଶେଷରେ ଏକ କ୍ଷୀଣ ବିନ୍ଦୁରେ ପରିଣତ ହୋଇ ଅନନ୍ତ ଶୂନ୍ୟତାରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଉଛି । ଏହା ମଣିଷର ଆତ୍ମା କିପରି ସମସ୍ତ ଶାରୀରିକ ଓ ସାଂସାରିକ ବନ୍ଧନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ମହାଜୀବନର ଲକ୍ଷ୍ୟପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ, ତାହାର ନିଖୁଣ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ ।

‘ବେଲ, ଅଶ୍ୱତ୍‍ଥ ଓ ବଟବୃକ୍ଷ’

ଗଳ୍ପ ସଂକଳନର ଏକ ଭାବଗମ୍ଭୀର ଗଳ୍ପ ହେଉଛି ‘ବେଲ, ଅଶ୍ୱତ୍‍ଥ ଓ ବଟବୃକ୍ଷ’ । ଗଳ୍ପଟି ମଣିଷର ଜୀବନ ସଂଗ୍ରାମ, ପାରିବାରିକ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ଜଣେ ମା’ର ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ସ୍ନେହ ଓ ତ୍ୟାଗକୁ ତିନୋଟି ବୃକ୍ଷର ରୂପକ ମାଧ୍ୟମରେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛି । ଗଳ୍ପର ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ନଟବରବାବୁ ନିଜ ବୋର୍ଡିଂ ବୟସରେ ବୋଉ ଅସୁସ୍ଥ ଥିବା ଖବର ପାଇ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଖରାରେ ନିଜ ଗାଁ ଅଭିମୁଖେ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି । ଏହି ଯାତ୍ରା ପଥରେ ସେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ବାସ୍ତବ ଜୀବନଟି ଏକ ତତଲା ଲୁହା କରେଇ ପରି, ଯେଉଁଠି ସେ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅମଣିଷ ପାଲଟିଥିବା ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜକୁ ଭାଜୁଛନ୍ତି । ସେ ମନେ ପକାନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କ ବୋଉ ତାଙ୍କୁ ମଣିଷ କରିବା ପାଇଁ ସାରା ଜୀବନ କେତେ କଷ୍ଟ ସହିଛନ୍ତି, ଅଥଚ ପ୍ରତିବଦଳରେ ସେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି କରିପାରି ନାହାନ୍ତି । ଯାତ୍ରା ପଥରେ ସେ ପ୍ରଥମେ ଗାଁ ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ଭଙ୍ଗା ଶିବ ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ବେଲବଣ । ଗଛଗୁଡ଼ିକ କଙ୍କାଳ ପରି ଶୁଷ୍କ ଓ କଣ୍ଟାଯୁକ୍ତ । ଏହା ସମାଜର ରୁକ୍ଷତା ଓ ନୈତିକ ଅବକ୍ଷୟର ପ୍ରତୀକ । ତା’ପରେ ସେ ଏକ ବିରାଟ ଅଶ୍ୱତ୍‍ଥ ଗଛ ଦେଖନ୍ତି, ଯାହା ପବିତ୍ର ଓ ପୂଜିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଖରା ସମୟରେ ପତ୍ରହୀନ ଓ ଆଶ୍ରୟଦେବାରେ ଅକ୍ଷମ । ଶେଷରେ ସେ ଏକ ବିଶାଳ ବଟବୃକ୍ଷ (ବରଗଛ) ତଳେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଯାହାର ସହସ୍ର ଓହଳ ଓ ଘଞ୍ଚ ପତ୍ରରାଜି ଭିତରେ ପକ୍ଷୀ, ଗୋରୁଗାଈ ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତ ବାଟୋଇମାନେ ଶୀତଳ ଆଶ୍ରୟ ପାଉଛନ୍ତି । ନଟବରବାବୁ ସେହି ଶୀତଳ ଛାୟାରେ ବସି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ, ଏହି ବଟବୃକ୍ଷ ହିଁ ତାଙ୍କର ବୋଉର ପ୍ରତୀକ । ବରଗଛ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ଭାବେ ଆଶ୍ରୟ ଦେବାପରି, ତାଙ୍କ ବୋଉ ନିଜର ସବୁ ସୁଖ ବିସର୍ଜନ କରି ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନିରାପଦ ନୀଡ଼ ସଜାଇଛନ୍ତି । ସଂସାରର ସମସ୍ତ ସ୍ୱାର୍ଥପରତା ଓ ‘ଖରା’ ଭିତରେ ମା’ର ସ୍ନେହ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଶୀତଳ ଆଶ୍ରୟ ବୋଲି ଏକ ଉପଲବ୍ଧିକୁ ଗଳ୍ପଟି ଆଶ୍ରୟ କରିଛି-।

‘ଆଶ୍ରୟ ପ୍ରାର୍ଥୀ’

‘ଆଶ୍ରୟ ପ୍ରାର୍ଥୀ’ ଏକ ରୂପକାତ୍ମକ ଗଳ୍ପ । ଏହା ମାନବ ସମାଜର ଚିରନ୍ତନ ଯାତ୍ରା ଓ ନିରାପଦ ଆଶ୍ରୟର ଅନ୍ୱେଷଣକୁ ଚିତ୍ରଣ କରିଛି । ଗଳ୍ପଟି ଏକ ଜନସ୍ରୋତର କାହାଣୀ କୁହେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ପୁରୁଣା ଘର ଓ ସମାଜ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ ‘ବାସ୍ତୁହରା’ ଭାବେ ଏକ ନୂତନ ନିରାପଦ ସ୍ଥାନର ସନ୍ଧାନରେ ବାହାରିଛନ୍ତି । ଏହି ଦଳରେ ଶିଶୁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବୃଦ୍ଧ, କୃଷକ, ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ଲେଖକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକ ଅଛନ୍ତି । ସେମାନେ ନିଜ ନିଜର ପରମ୍ପରା ଓ ଐତିହ୍ୟକୁ ଗଣ୍ଠିଲିରେ ବାନ୍ଧି ଆଗେଇ ଚାଲିଛନ୍ତି । ଯାତ୍ରାପଥଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠୁର; ଯେଉଁମାନେ କ୍ଲାନ୍ତହୋଇ ପଛରେ ପଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ କାହାର ସମୟ ନାହିଁ । ସମସ୍ତେ କେବଳ ସେହି ଦୂର ଦିଗନ୍ତରେ ଥିବା କଳ୍ପିତ ଆଶ୍ରୟ ସ୍ଥଳକୁ ପାଇବା ନିଶାରେ ଧାଉଁଛନ୍ତି । ଯାତ୍ରା ପଥରେ ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ଏକ ଭୋଗବିଳାସର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ମଦ, ଗଞ୍ଜେଇ ଓ ଯୌନତାର ଲୋଭ ରହିଛି । ଅନେକ ଏହି କ୍ଷଣିକ ସୁଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ମଣି ସେଇଠି ରହିଯାଆନ୍ତି । ଏହାପରେ ବାକି ଲୋକେ ଧାର୍ମିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବେଶ ଦେଖନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ଓ ଧୂପ-ଝୁଣାର ମହକ ରହିଛି । ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ଏହାକୁ ହିଁ ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ ଭାବି ସେଠାରେ ବସିଯାଆନ୍ତି । କେତେଜଣ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ଏକ ବିରାଟ ମରୁଭୂମିରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି । ସେଠାରେ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ପରାଜୟ ଭିତରେ ସେମାନେ ଏକ କଠୋର ସତ୍ୟ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ, ସଂସାରରେ ପ୍ରକୃତରେ କୌଣସି ‘ଆଶ୍ରୟ’ ନାହିଁ । ଏହି ଅନ୍ୱେଷଣ କେବଳ ଏକ ଭ୍ରାନ୍ତି ଓ ମରୀଚିକା । ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ଚିରକାଳ ଆଶ୍ରୟହୀନ, ସେତିକିବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁରେ ଏକ ‘ମହାଲୋକ’ ବା ଜ୍ଞାନର ଦୀପ୍ତି ପ୍ରକାଶ ପାଏ । ଗଳ୍ପଟି ଦର୍ଶାଏ ଯେ ବାହ୍ୟ ଜଗତରେ ଆଶ୍ରୟ ଖୋଜିବା ବୃଥା; ସତ୍ୟର ଉପଲବ୍ଧି ହିଁ ମଣିଷର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମ୍ବଳ ।

‘ତକ୍ଷକ’

‘ତକ୍ଷକ’ ଏକ ଗଭୀର ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ରୂପକାତ୍ମକ ଗଳ୍ପ । ଗଳ୍ପରେ ‘ସାପ’ ବା ‘ତକ୍ଷକ’ ମଣିଷର ଅବଦମିତ ଆଦିମ କାମନା, ପ୍ରବୃତ୍ତି ଏବଂ ଯୌନ ଚେତନାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ । କଥାକାର ନିଜ ଅନ୍ଧକାର କୋଠରି ଭିତରେ ଏକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ସର୍ପର ଉପସ୍ଥିତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ସହ ଦୀର୍ଘ ୨୨ ବର୍ଷ ଧରି ଜଡ଼ିତ । ତାଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ସର୍ପ ସହ ତାଙ୍କର ପରିଚୟ କୈଶୋରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ନବମ ଶ୍ରେଣୀରେ ପଢ଼ୁଥିବା ବେଳେ ମିନତୀ ନାମ୍ନୀ ଜଣେ କିଶୋରୀ ସହ ଗୁହାଳ ଘରର ଅନ୍ଧକାର କୋଣରେ ଲୁଚକାଳି ଖେଳୁଥିବା ସମୟରେ ସେ ପ୍ରଥମ କରି ଏହି ‘ତକ୍ଷକ’ର ଦଂଶନ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ । ସେହି ଦଂଶନରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅପେକ୍ଷା ଏକ ଅଜ୍ଞାତ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ତେଜନା ଭରି ରହିଥିଲା । ଲେଖକ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ବାଇବେଲ୍‌ର ଆଦାମ, ଇଭ୍‌ ଏବଂ ନିଷିଦ୍ଧ ଫଳର କାହାଣୀ ସହ ଯୋଡ଼ି ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ପ୍ରବୃତ୍ତି ମଣିଷର ଜନ୍ମ ଜନ୍ମାନ୍ତରର ସାଥୀ । ସମାଜର ନୀତି-ନିୟମ ଏବଂ ଲୋକଲଜ୍ଜା ଯୋଗୁଁ ଏହି ସ୍ୱାଭାବିକ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଆଲୋକରୁ ଦୂରେଇ ଯାଇ ମଣିଷର ‘ଗୋପନ ଅନ୍ଧକାର’ ଭିତରେ ବସା ବାନ୍ଧିଛି । ମହାଭାରତର ଜନ୍ମେଜୟଙ୍କ ସର୍ପଯଜ୍ଞ ପରି ସଭ୍ୟ ସମାଜ ଏହାକୁ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ କରିବାକୁ ବହୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି, ମାତ୍ର ଏହି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ତକ୍ଷକ ମଣିଷର ନିଭୃତ ଅନ୍ତର ଭିତରେ ସବୁବେଳେ ଜୀବନ୍ତ ରହିଛି । ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ମଣିଷ ଏହି ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ଭୟ ନକରି ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଛି । କଥାକାର ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ‘ତକ୍ଷକ’କୁ ଭୟ କରି ଲୁଚାଇ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ଅଶାନ୍ତି ଓ ଅନିଦ୍ରା ବଢ଼ିଥାଏ । ସେ ସଂକଳ୍ପ ନେଇଛନ୍ତି ଯେ, ସେ ଏହି ସର୍ପକୁ ନିଜ ଜୀବନର ଅଂଶ ଭାବେ ସ୍ୱୀକାର କରିବେ ଏବଂ ଆଦରର ସହ ପାଖରେ ରଖିବେ । ପ୍ରକୃତରେ ନିଜର ଆଦିମ ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିବା ହିଁ ମାନସିକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାର ଏକମାତ୍ର ପନ୍ଥା ବୋଲି ଗଳ୍ପଟି ସୂଚାଏ ।

‘ପ୍ରତିବିପ୍ଳବୀ’

‘ପ୍ରତିବିପ୍ଳବୀ’ ଗଳ୍ପଟି ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସମାଜରେ ବିପ୍ଳବର ସ୍ୱରୂପ, ସହରୀ ବୌଦ୍ଧିକତା ଏବଂ ଗ୍ରାମୀଣ ଜଡ଼ତା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ଚିତ୍ରଣ କରିଛି । କାହାଣୀରେ କଥାକାର ଜଣେ ବିପ୍ଳବୀ କର୍ମୀ ଭାବରେ ଗାଁର ନିଷ୍କ୍ରିୟ ସମାଜକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରିଛନ୍ତି । ଗଳ୍ପର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ସେ ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବନର ସ୍ଥାଣୁତାକୁ ସହରର ଗତିଶୀଳତା ସହ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ମତରେ, ଗାଁଟି ଏକ ଘୁମନ୍ତ ଶିଶୁ ପରି, ଯାହାକୁ ତାଙ୍କ ଅଭିଭାବକ ବା ଶାସକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଧର୍ମ ଓ କର୍ମଫଳର ଅଫିମ ଖୁଆଇ ଶୁଆଇ ରଖିଛନ୍ତି, ଯେମିତି ସେ ଭାତ ବା ଲୁଗା ପାଇଁ ଅଝଟ ନ ହୁଏ । କଥାକାର ସହରରେ ବସି କେବଳ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଓ ସାମ୍ୟବାଦର ଶୁଷ୍କ ଚର୍ଚ୍ଚା କରୁଥିବା ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀମାନଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ସମାଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି । ସେମାନେ ଗ୍ରାମୀଣ ଭାରତର ବୀଭତ୍ସ ଦାରିଦ୍ର୍ୟଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ବୋଲି ସେ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି । କଥାକାର ନିଜକୁ ଜଣେ ଲିଲିପୁଟ୍‌ ସହ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଗୋଟାଏ ବିରାଟ କବନ୍ଧ ବା ଶୋଇଥିବା ଗଲିଭରକୁ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି । ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆଜିର ଲେଖକ ଓ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀମାନେ ଅତୀତର ଗୌରବ ଭିତରେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପଳାୟନବାଦୀ ଏବଂ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ । ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଲେଖକ ହିଁ ସମାଜର ବିଷ ପାନ କରି ଅମୃତ ବିତରଣ କରୁଥିବା ଜଣେ ‘ନୀଳକଣ୍ଠ’ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ । ଗାଁର ଏହି ମୂକ ସମାଜକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବାକୁ ଯାଇ ସେ ଶେଷରେ ସେମାନଙ୍କୁ ‘ଚେଙ୍କା’ ବା ଆଘାତ ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି । ଗଳ୍ପର ପରିଣତିରେ, ସେହି ଗାଁ ଲୋକମାନେ ହିଁ ତାଙ୍କୁ ପୋଲିସ ହାତରେ ଧରାଇ ଦିଅନ୍ତି । ଜେଲ୍‌ରେ ବନ୍ଦୀ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ସେ ନିରାଶ ହୋଇନାହାନ୍ତି । ପୋଲିସ ସହ ତାଙ୍କର ସେହି ମୁହାଁମୁହିଁ ସଂଘର୍ଷ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ଏକ ବୀରତ୍ୱର ଭାବ ଓ ସ୍ୱୀକୃତି ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ବୋଲି ସେ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି । ସେ ହୁଏତ ବାସ୍ତବରେ ମାତ୍ର ଏକ ମିଲିମିଟର ଆଗେଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବିପ୍ଳବର ଏହି କ୍ଷୀଣ ସମ୍ଭାବନା ହିଁ ତାଙ୍କୁ ଆଗାମୀ ଦିନ ପାଇଁ ଆଶାବାଦୀ କରିଛି ।

‘ନିରୁଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି’

‘ନିରୁଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି’ ଏକ ଗଭୀର ରୂପକାତ୍ମକ ଗଳ୍ପ । ଏହା ମଣିଷର ହଜିଯାଇଥିବା ବିବେକ ଓ ନୈତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ସନ୍ଧାନ କରିଛି । ଗଳ୍ପଟି ଖବରକାଗଜରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ବିଜ୍ଞାପନରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଯେଉଁଥିରେ ଜଣେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସୀ, ସହିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପରିହିତ ଯୁବକର ନିରୁଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହେବା କଥା କୁହାଯାଇଛି । କଥାକାର ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ସେ ନିଜେ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଘରୁ ତଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ତାଙ୍କ ବିନା ବଞ୍ଚିବା ଅସମ୍ଭବ ମନେକରୁଛନ୍ତି । ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଯାଇ କଥାକାର ବିଭିନ୍ନ ଲୋକଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜର ଅନୁଭୂତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି । ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ଦୋକାନୀଙ୍କ ମତରେ ୪୦ ବର୍ଷ ତଳେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଜଣେ ସଚ୍ଚୋଟ ଲୋକ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସହରକୁ ଆସି ବ୍ୟବସାୟର ଉନ୍ନତି ହେବା ପରେ ସେ ହଠାତ୍ ହଜିଗଲେ । ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ୬୦ ବର୍ଷ ତଳର ଜଣେ ‘ଦେବତା ସମାନ’ ପ୍ରତାପୀ ହାକିମ ଭାବେ ମନେ ପକାନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ଶାନ୍ତି ଓ ସନ୍ତୋଷରେ ରହୁଥିଲେ । ସେହିପରି ଗ୍ରାମର ଏକ ଭଙ୍ଗା ମନ୍ଦିରର ପୂଜକ କୁହନ୍ତି ଯେ ୨୫ ବର୍ଷ ତଳେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ମନ୍ଦିରର ସେବା କରୁଥିଲେ, ଯିଏ ଗଲା ପରେ ମନ୍ଦିରଟି କଙ୍କାଳରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଇଛି-। ବାସ୍ତବରେ ସେହି ‘ନିରୁଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି’ ହେଉଛି ମଣିଷର ବିବେକ, ସଚ୍ଚୋଟତା ଏବଂ ନୈତିକ ଆଦର୍ଶ । କଥାକାର ନିଜ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ସଂକଟ ସମୟରେ ସେହି ଆଦର୍ଶ ବା ବିବେକକୁ ହିଁ ଦାୟୀ କରିଥିଲେ । ମଣିଷ ନିଜର ସ୍ୱାର୍ଥ ଓ ଲୋଭ ପାଇଁ ହିଁ ସେହି ମହାନ୍ ଗୁଣକୁ ହଜାଇ ଦେଇଛି-। ଗଳ୍ପର ଶେଷ ଭାଗରେ ଜଣେ ପୁରୁଣା ଚାକରର ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ବିଶ୍ୱାସ ଦେଖି କଥାକାର ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହଜିନାହିଁ, ବରଂ କେଉଁଠି ଲୁଚି ରହିଛି । ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମିଳିବେ ଏବଂ ନିଜର ସତ୍ତା ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେହି ଆଦର୍ଶକୁ ଖୋଜି ବାହାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ଗଳ୍ପଟି ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଛି ।

‘ଯେ ପକ୍ଷୀ ଉଡ଼େ ଯେତେ ଦୂର’

ଗଳ୍ପ ସଂକଳନର ଶେଷ ଗଳ୍ପ ହେଉଛି ‘ଯେ ପକ୍ଷୀ ଉଡ଼େ ଯେତେ ଦୂର’ । ଜଣେ ସାଧାରଣ କିରାଣୀର ଜୀବନର ସୀମିତ ପରିଧି ଭାଙ୍ଗି ଏକ ବିଶାଳ ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖିବାର ଅଭିଳାଷ ଓ ମାନସିକ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଅତି ଚମତ୍କାର ଭାବରେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛି । ଗଳ୍ପର ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ରଙ୍କନିଧି ମହାପାତ୍ର ସେକ୍ରେଟେରୀଏଟ୍‌ର ଜଣେ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ହେଡ଼୍‌ କିରାଣୀ । ସେ ଗତ ୨୯ ବର୍ଷ ଧରି କେବଳ ଘର-ଅଫିସ୍‌ ଏବଂ କଟକ-ଭୁବନେଶ୍ୱରର ସୀମିତ ଦୁନିଆ ଭିତରେ ନିଜକୁ ଆବଦ୍ଧ କରି ରଖିଥିଲେ । ସେ ନିଜର ସଂସାର, ପିଲାଙ୍କ ପାଠପଢ଼ା ଏବଂ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ନିଜସ୍ୱ ଘର କରିବାକୁ ହିଁ ଜୀବନର ଚରମ ସଫଳତା ବୋଲି ଭାବୁଥିଲେ । ଜୀବନରେ ମୋଡ଼ ଆସେ ଯେତେବେଳେ ସେ ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ କରି ଦିଲ୍ଲୀ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି । ସେଠାକାର ବିରାଟ ଅଟ୍ଟାଳିକା, କୁତବ୍‌ମିନାର, ପ୍ରଶସ୍ତ ରାଜପଥ ଏବଂ ଏକ ବିଶାଳ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମେଳା ଦେଖି ତାଙ୍କର ଆଖି ଫିଟିଯାଏ । ସେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ଏହି ବିଶାଳ ପୃଥିବୀ ତୁଳନାରେ ତାଙ୍କର ସେହି ୨୯ ବର୍ଷର ଜୀବନ କେତେ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା । ଦିଲ୍ଲୀରୁ ଫେରିବା ପରେ ସେ ଆଉ ପୂର୍ବର ରଙ୍କନିଧି ହୋଇ ରହନ୍ତି ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ଭିତରେ ବଞ୍ଚିବାର ଏକ ନୂତନ ଉତ୍ସାହ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖିବାର ନିଶା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ-। ତାଙ୍କର ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଏବେ ବି ସେହି ସାଂସାରିକ ଲାଭ-କ୍ଷତି ଓ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣତା ଭିତରେ ବନ୍ଦୀ । ରଙ୍କବାବୁ ନୂତନ ସ୍ଥାନ ଦେଖିବା ପାଇଁ ନିଜେ ଯାଇ କଳାହାଣ୍ଡିକୁ ବଦଳି କରାଇ ନିଅନ୍ତି । ପରିବାରର ସମସ୍ତ ବାଧା ଓ ପ୍ରତିରୋଧ ସତ୍ତ୍ୱେ ସେ ଏକୁଟିଆ କଳାହାଣ୍ଡି ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି । ଟ୍ରେନ୍‌ର ଝରକା ଦେଇ ବାହାରର ବିଶାଳ ଆକାଶକୁ ଚାହିଁ ସେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ସେ ଏକ ପିଞ୍ଜରାବଦ୍ଧ ପକ୍ଷୀ ଥିଲେ ଓ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଏକ ଅଜ୍ଞାତ ଦିଗନ୍ତକୁ ଉଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି । ଗଳ୍ପଟି ଆଧୁନିକ ମଣିଷର ଜୀବନ ଜିଜ୍ଞାସା ଓ ସୀମାହୀନ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରୂପକ ଅଟେ ।

ଉପସଂହାର (Conclusion)

ରବି ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ‘ବହୁରୂପୀ’ କେବଳ ଏକ ଗଳ୍ପ ସଂକଳନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ଜଣେ ଜଣେ ‘ବହୁରୂପୀ’ର କାହାଣୀ । ଆମେ ପ୍ରତିଦିନ ସମାଜରେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ସବୁ ରୂପ ଧାରଣ କରୁ, ସେହି ସବୁ ରୂପର ଏକ ସୁନ୍ଦର କଳାତ୍ମକ ରୂପାୟନ ହେଉଛି ଏହି ପୁସ୍ତକ । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକ ଏକ ‘ବହୁରୂପୀ’ । କେତେବେଳେ ଆମେ ଲାଲୁଭାଇଙ୍କ ପରି ବିପ୍ଳବୀ, କେତେବେଳେ ରମାଙ୍କ ପରି ନିସ୍ୱାର୍ଥପର ସେବାକାରୀ ତ ଆଉ କେତେବେଳେ ପ୍ରଶାନ୍ତ ପରି ପରିସ୍ଥିତିର ଶିକାର । ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ପୃଷ୍ଠାରେ ଜୀବନର ଏକ ଅଜଣା ରହସ୍ୟ ଲୁଚି ରହିଛି । ‘ବହୁରୂପୀ’ ପଢ଼ିବା ପରେ ପାଠକେ ଜୀବନକୁ ଏକ ନୂଆ ଆଖିରେ ଦେଖିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିବେ ।